روانشناسی تحصیلی موضوع بااهمیتی است که مختص دانش‌آموزان و دانشجویان می‌باشد. این نوع روانشناسی با شناخت عواطف، روحیات، شخصیت فردی و اجتماعی و مسائل و مشکلات مربوط به دانش‌آموزان و دانشجویان در زمینه‌های مختلف مانند انتخاب رشته تحصیلی، پیشرفت تحصیلی و … به آنها راهنمایی و کمک می‌کند. به دست آوردن این‌گونه شناخت‌ها جزء وظایف مشاور تحصیلی می‌باشد.

سوابق روانشناسی تحصیلی

شروع روانشناسی تحصیلی و توجه به آن در کشورمان ایران را می‌توان بین سال های 1337 تا 1350 دانست. مشاوره دانش‌آموزان و راهنمایی آنان موضوعی بود که با برگزاری میزگرد و سمینارهای مختلف از سال 1337 مطرح شد. در این میان داشتن مشاورین انجام این کار و ایجاد زمینه تحصیلی آنان و همچنین تهیه ابزارهای مورد نیاز عنوان شد.
اقدامات متفاوتی برای دستیابی به این اهداف صورت گرفت. به عنوان مثال دوره‌های آموزشی برای تربیت روانشناس تحصیلی برگزار گردید و بعد از آن مشاورین وارد مراکز تحصیلی شده و اقدام به تشکیل پرونده تربیتی نمودند. همچنین مقاله‌های گوناگونی را در این رابطه تهیه نمودند.
از سال های 1357 طرح معلم- مشاور وارد سیستم آموزشی کشور شد که علاوه بر مشاوره، تدریس هم انجام می‌شد. بعد از مدتی طرح مربیان پرورشی عنوان شد که سبب توجه به وجود راهنمایی و مشاوره در مدارس شد. از سال 1364 به بعد مشاوره و راهنمایی دوباره وارد سیستم آموزشی کشور شد.

روانشناس تحصیلی کیست؟

روانشناس تحصیلی فردی است که رفتار، شخصیت، روابط بین فردی، یادگیری و انگیزش را در دانش‌آموزان و دانشجویان به صورت حرفه‌ای مورد بررسی و سنجش قرار می‌دهد. این نوع روانشناسی میزان یادگیری آنها را مطالعه می‌نماید. در جامعه امروزی ما انواع مختلفی از روانشناسی موجود است که در روانشناسی تحصیلی علاوه بر یادگیری دانش‌آموزان و دانشجویان به مسائل عاطفی، خانوادگی و اجتماعی آنان نیز می‌پردازد. رفع مسائل و مشکلات دانش‌آموزان و دانشجویان در روانشناسی تحصیلی با استفاده از شیوه‌های گوناگون مانند پیشرفت تحصیلی، آزمون هوش و استعدادیابی، گفت‌وگو با والدین و معلمان و خود فرد و … صورت می‌گیرد.

کار روانشناس تحصیلی چیست؟

روانشناسی تحصیلی در مورد انتخاب رشته و راهنمایی شغلی: روانشناسی تحصیلی همواره کمک بزرگی به دانش‌آموزان در زمینه شناخت خود و ویژگی‌ها و شرایط موجود، وجود رشته‌های مختلف و شرایط جوی جامعه، برای یک انتخاب صحیح و مناسب در مورد رشته تحصیلی ایجاد می‌نماید؛ که این موضوع هم مربوط به انتخاب رشته اولیه در دوران دبیرستان و هم انتخاب رشته دانشگاهی است. روانشناس تحصیلی باید به صورت همه جانبه از ویژگی‌ها و مقررات مربوط به هر دوره تحصیلی آگاهی داشته باشد. روانشناس تحصیلی علاوه بر اینکه هوش، استعداد و علایق دانش‌آموزان را بررسی می‌نماید، اطلاعات به دست آورده را با شناخت‌هایی که از خود فرد دارد یکی کرده و با توجه به شرایط و مقررات روز دنیا تصمیم درست را اتخاذ می‌نماید.
روانشناس تحصیلی با انجام آزمون‌هایی مانند تست هوش، آزمون رغبت‌سنج، آزمون‌های سنجش استعداد و … علایق و استعداد دانش‌آموز را مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین ویژگی‌هایی مانند میزان بهره هوشی، نمرات تحصیلی، تعیین نقاط ضعف و قدرت در درس‌های مختلف شناسایی می‌شود. علاوه بر موارد ذکر شده خود فرد هم باید در مورد رشته مورد علاقه‌اش اطلاعات جامعی به دست آورد تا روانشناس تحصیلی بتواند بهترین راهنمایی و مشاوره را به او داشته باشد.
روانشناسی تحصیلی برای بررسی دلایل افت تحصیلی: هستند محصلینی که گرفتار افت تحصیلی شوند. عوامل مختلفی می‌تواند باعث بروز این مسئله شود. در این میان بعضی از دانش‌آموزان به دلیل نگرانی از این افت تحصیلی به روانشناس تحصیلی مراجعه می‌نمایند، ولی در بعضی مواقع مدیر مدرسه معرف برخی از محصلین می‌باشد. روانشناس دلایل افت تحصیلی را مطالعه می‌نماید. بدین منظور سلامت جسم و روح دانش‌آموز، وضعیت و مشکلات خانوادگی و عوامل متعدد موجود در مدرسه را بررسی می‌نماید.
در این زمینه اولین اقدامی که باید صورت گیرد شناختن دلیل افت تحصیلی می‌باشد. پس از یافتن دلیل آن، روانشناس با کمک خود فرد و در برخی مواقع کمک گرفتن از خانواده و مسئولین مدرسه به رفع این مشکل می‌پردازد. در برخی مواقع با دادن راهنمایی و مشاوره به دانش‌آموز پیشرفت او پیگیری می‌شود.
مشاوره تحصیلی تفاوت چندانی با روانشناسی تحصیلی ندارد و هر دو یک هدف را دنبال می‌نمایند. با این تفاوت که روانشناسی تحصیلی جامع‌تر است.

وظایف مشاوره تحصیلی چیست؟

• مشاوره تحصیلی در مورد یادگیری روش صحیح مطالعه و شیوه بهبود حافظه
هستند محصلینی که افت تحصیلی در آنها وجود ندارد ولی نیاز به یادگیری صحیح مطالب و تقویت حافظه خود دارند. بهره‌گیری از این شیوه کمک شایانی را به دانش‌آموزان می‌کند و مانع هدر رفتن زمان آنها می‌شود. مشاور تحصیلی و روانشناس تحصیلی همواره کمک می‌کنند دانش‌آموز بتواند برنامه‌ریزی صحیح برای مطالعه خود داشته باشد. همچنین با رعایت اصول یادگیری و ویژگی‌های گوناگون حافظه بهترین عملکرد را داشته باشد.

• مشاوره تحصیلی در مورد کاهش استرس امتحانات
همواره اکثر دانش‌آموزان و دانشجویان جدای از استرس قبل از امتحان نیستند. وجود این اضطراب کاملا طبیعی است و حتی گاها برای کسب نتیجه بهتر امری ضروری به شمار می‌رود؛ ولی هنگامی که این استرس از حد معمول خود فراتر رود نگران‌کننده است و می‌تواند راندمان دانش‌آموزان و دانشجویان را کاهش دهد. بدین صورت روانشناسی تحصیلی با ارائه شیوه صحیح مطالعه، افزایش قدرت حافظه و بهره‌گیری از زمان، به برطرف شدن این مشکل کمک می‌کند.
از سوی دیگر روانشناس تحصیلی و مشاور تحصیلی تلاش می‌کنند اعتماد به نفس آنان را بالا ببرند و افکار بهم ریخته آنها را اصلاح نمایند و همچنین کمک می‌کنند دانش‌آموزان و دانشجویان با تسلط بیشتری مطالعه نموده و با اعتماد به نفس کامل در سر جلسه به سوالات مورد نظر پاسخ دهند.

روانشناسی تحصیلی باید چه شرایطی داشته باشد؟

همانند دیگر روانشناسی و مشاوره‌ها، روانشناسی تحصیلی نیز باید از اتاقی به این نام در مدرسه و دانشگاه برخوردار باشد. دانش‌آموزان و دانشجویان می‌توانند به واسطه صندوق‌های موجود در این رابطه با مشاور و یا روانشناس ارتباط برقرار نمایند، و نتیجه خود را به همین طریق دریافت کنند، اما هستند کسانی که مشکلی با روبه‌رو شدن نداشته و مستقیما مسائل خود را عنوان می‌کنند و راهنمایی و مشاوره لازم را دریافت می‌نمایند.